İkinci el bir araç satın aldıktan sonra beklenmedik bir arıza ile karşılaşmak, alıcılar için can sıkıcı ve kafa karıştırıcı bir durum olabilir. Ancak Türk Borçlar Kanunu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca, bu tür durumlarda haklarınızı koruyan yasal düzenlemeler mevcuttur. Önemli olan, sorunu doğru adımlarla ve zamanında ele almaktır. Eğer satın aldığınız ikinci el araçta bir arıza veya ‘ayıp’ tespit ederseniz, öncelikle bu ayıbın satış anında mevcut olup olmadığını bir uzmana tespit ettirmeli, ardından satıcıya durumu bildirmeli ve yasal haklarınızı kullanmalısınız.
Bu rehberde, ikinci el araç alımından sonra ortaya çıkan arızalara karşı yasal haklarınızı ve atmanız gereken adımları detaylı bir şekilde ele alacağız. Doğru adımları izleyerek mağduriyetinizi giderebilir ve haklarınızı yasal yollarla talep edebilirsiniz.
İkinci El Araçlarda ‘Ayıplı Mal’ Kavramı
Yasalara göre, alıcının beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran, objektif olarak sahip olması gereken nitelikleri taşımayan veya satış sözleşmesinde kararlaştırılan özelliklere uymayan mallar “ayıplı mal” olarak kabul edilir. İkinci el araçlar söz konusu olduğunda, aracın yaşı, kilometresi ve yıpranma düzeyi göz önüne alınarak, olağan kullanım beklentilerinin dışındaki ciddi arızalar veya gizli kusurlar ayıplı mal kapsamına girer. Satıcının, bilerek gizlediği veya alıcıya beyan etmediği tüm önemli kusurlar bu kapsamdadır.
Yasal Süreler ve Zamanaşımı
- Ayıbın Bildirimi: Alıcı, arızayı öğrendiği tarihten itibaren “makul bir süre” içinde satıcıya bildirimde bulunmak zorundadır. Bu süre genellikle birkaç gün veya hafta olarak yorumlanır ve ispat açısından noter aracılığıyla yapılması tavsiye edilir.
- Zamanaşımı Süresi: Türk Borçlar Kanunu’na göre, ayıplı bir mal için dava açma süresi, malın alıcıya teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre ise bu süre, konut ve tatil amaçlı taşınmaz mallar dışındaki ikinci el satışlarda sözleşme ile bir yıla kadar kısaltılabilir, ancak bir yıldan az olamaz. Eğer satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse veya hileli bir yol kullanmışsa, zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Ayıplı İkinci El Araç İçin Alıcının Seçimlik Hakları
Araçta bir ayıp tespit edildiğinde, alıcının yasal olarak kullanabileceği dört temel seçimlik hakkı bulunmaktadır:
- Sözleşmeden Dönme: Satın alınan aracı iade ederek ödenen bedelin tamamını geri talep etme hakkıdır. Bu durumda, aracın yıpranma payı gibi faktörler değerlendirilebilir.
- Satış Bedelinden İndirim: Aracı elinde tutarak, ayıbın bedelini karşılayacak oranda satış bedelinden indirim yapılmasını talep etme hakkıdır.
- Ücretsiz Onarım: Eğer aracın onarımı aşırı bir masraf gerektirmiyorsa ve satıcı için katlanılabilirse, ayıbın ücretsiz olarak giderilmesini isteme hakkıdır.
- Ayıpsız Mislini Talep Etme: Satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme hakkıdır. İkinci el araçların çoğu kendine özgü olduğundan, bu hak genellikle pek uygulanabilir olmamakla birlikte yasal olarak mevcuttur.
İkinci El Araçtaki Arıza İçin İzlenecek Adımlar
Ayıplı bir ikinci el araçla karşılaştığınızda izlemeniz gereken adımlar şunlardır:
1. Ayıbı Tespit ve Belgeleme
Arızayı fark ettiğiniz anda, durumu bir uzmana (örneğin yetkili servis, bağımsız ekspertiz firması) tespit ettirerek detaylı bir rapor alın. Bu rapor, ayıbın ne olduğunu, ne zaman ortaya çıktığını ve özellikle satış anında mevcut olup olmadığını kanıtlama açısından hayati öneme sahiptir.
2. Satıcıya Bildirim
Ayıbı tespit ettikten sonra, makul bir süre içinde satıcıya yazılı olarak bildirimde bulunun. Noter aracılığıyla çekilecek bir ihtarname, bildirimin yapıldığına dair kesin delil teşkil edeceğinden kesinlikle tavsiye edilir. İhtarnamede, tespit edilen ayıp detaylarıyla belirtilmeli ve yukarıda bahsedilen seçimlik haklarınızdan hangisini kullanmak istediğiniz açıkça ifade edilmelidir.
3. Uyuşmazlık Çözüm Yolları
Eğer satıcı bildiriminize olumlu yanıt vermez veya taleplerinizi karşılamazsa, yasal yollara başvurmanız gerekebilir:
- Tüketici Hakem Heyeti: Aracın bedeli belirli parasal sınırların altındaysa (örneğin, 2023 yılı için 66.000 TL altında olan uyuşmazlıklarda), ikamet ettiğiniz veya satıcının bulunduğu yerdeki Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurabilirsiniz. Başvuru ücretsizdir ve nispeten hızlı sonuçlanır.
- Tüketici Mahkemeleri: Uyuşmazlık konusu aracın bedeli Hakem Heyeti sınırlarını aşıyorsa, Tüketici Mahkemeleri’nde dava açmanız gerekmektedir. Mahkeme süreci daha uzun ve maliyetli olabilir, ancak Hakem Heyeti kararlarının itiraz yeri de Tüketici Mahkemeleridir.
Önemli Hatırlatmalar
- Delil Toplama: Ekspertiz raporları, fotoğraflar, yazışmalar ve diğer tüm ilgili belgeleri dikkatle saklayın. Bu deliller, haklılığınızı ispat etmeniz için temel oluşturacaktır.
- Gizli Ayıp: Ayıp, satış anında var olan ancak ilk bakışta anlaşılamayan bir ‘gizli ayıp’ ise, zamanaşımı süresi içinde ortaya çıktığında da haklarınızı kullanabilirsiniz.
- Satıcının Sorumluluğu: Satıcı, ayıbın kendisi tarafından bilinmediğini iddia etse bile, hukuken ayıptan sorumludur. Ancak, satıcı ayıbı gizlemek için hileli davranışta bulunmuşsa sorumluluğu daha da ağırlaşır.
İkinci El Araba Aldıktan Sonra Arıza Çıkarsa Ne Yapılır?
İkinci el bir araba satın aldıktan sonra arıza çıkması durumunda, öncelikle bir uzmandan arızanın satış anında mevcut olup olmadığına dair bir ekspertiz raporu almalısınız. Ardından, bu raporla birlikte durumu bir noter aracılığıyla satıcıya bildirmeli ve sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim haklarından birini talep etmelisiniz. Satıcı taleplerinizi yerine getirmezse, aracın bedeline göre Tüketici Hakem Heyeti’ne veya Tüketici Mahkemeleri’ne başvurarak yasal yollarla hakkınızı arayabilirsiniz.