Dünya genelinde balina popülasyonlarını korumak amacıyla 1986 yılında getirilen ticari balina avı moratoryumu, yaklaşık kırk yıldır yürürlükte olmasına rağmen, bazı ülkeler bu yasağa uymamakta ısrar ediyor. Uluslararası Balinacılık Komisyonu (IWC) tarafından alınan bu karar, okyanuslardaki büyük memelilerin soyunun tükenmesini önlemeyi amaçlarken, İzlanda, Japonya ve Norveç’in av politikaları uluslararası arenada tepki çekmeye devam ediyor.
Bu üç ülke, yıllardır süregelen eleştirilere rağmen balina avcılığını farklı gerekçelerle sürdürerek, çevreci aktivistler ve birçok ulus tarafından kınanıyor. IWC’nin balina türlerinin ticari avlanmasını yasaklayan kararı, balina stoklarının kritik seviyelere düşmesi üzerine alınmıştı. Ancak aradan geçen on yıllara rağmen, bu kararın küresel ölçekte tam anlamıyla uygulanması mümkün olmuyor.
Küresel Moratoryum ve Direnen Ülkeler
IWC’nin 1986’da yürürlüğe koyduğu ticari balina avı moratoryumu, bir zamanlar aşırı avlanma nedeniyle yok olma eşiğine gelen balina türleri için bir umut ışığı olmuştu. Bu yasak, balina popülasyonlarının kendilerini toparlaması için hayati bir adım olarak görülüyordu. Ancak Norveç, İzlanda ve Japonya, bu moratoryuma farklı şekillerde karşı çıkarak avcılık faaliyetlerini sürdürdüler.
Japonya: “Bilimsel Araştırma”dan Ticari Ava Dönüş
Japonya, uzun yıllar boyunca IWC üyesi olarak moratoryuma uymakla birlikte, “bilimsel araştırma” kisvesi altında balina avı programları yürüttü. Bu programlar, eleştirmenler tarafından ticari balina etinin piyasaya sürülmesi için bir paravan olarak değerlendiriliyordu. 2019 yılında Japonya, IWC’den çekilerek ticari balina avcılığını kendi karasularında resmen yeniden başlattı. Tokyo, balina avcılığını kültürel bir miras olarak savunmakta ve balina popülasyonlarının yeterince toparlandığını iddia etmektedir.
Norveç: Başından Beri Rezervasyonla Devam Eden Avcılık
Norveç, IWC moratoryumuna başından beri itiraz ederek rezervasyon koyan nadir ülkelerden biridir. Oslo yönetimi, kendi balina avı politikalarını sürdürülebilir olarak nitelendiriyor ve moratoryumun bilimsel temellerden yoksun olduğunu savunuyor. Norveç, her yıl kendi belirlediği kotalar çerçevesinde balina avcılığına devam ediyor ve çoğunlukla minke balinalarını hedef alıyor. Hükümet, balıkçılık toplulukları için ekonomik bir faaliyet olarak balina avcılığının önemini vurguluyor.
İzlanda: Düşen Talebe Rağmen Direniş
İzlanda da moratoryuma belirli rezervasyonlarla katılan ve zaman zaman IWC’den çekilip yeniden katılan bir ülkedir. Ülke, balina avcılığını daha çok ihracat odaklı yürütmüştür. Özellikle fin balinaları avlayan Hvalur hf gibi şirketler, ülkenin avcılık faaliyetlerinin arkasındaki başlıca aktörler olmuştur. Ancak son yıllarda İzlanda’da balina etine olan iç talebin azalması ve operasyonel maliyetlerin yükselmesi nedeniyle avcılık faaliyetleri önemli ölçüde yavaşlamıştır. İzlanda, 2024 yılı itibarıyla balina avına son vermeyi planladığını duyurmuş olsa da, uluslararası baskı bu kararda etkili olmuştur.
Uluslararası Tepkiler ve Gelecek
Bu üç ülkenin balina avı politikaları, çevreci örgütler, bilim insanları ve birçok ülke tarafından şiddetle kınanmaktadır. Sea Shepherd ve WWF gibi kuruluşlar, balina avcılığının etik olmadığını, türlerin hala kırılgan olduğunu ve okyanus ekosistemi için tehdit oluşturduğunu savunmaktadır. Ayrıca, balina turizminin avcılıktan çok daha büyük bir ekonomik potansiyele sahip olduğu da sıkça dile getirilmektedir.
Küresel moratoryumun kırk yıla yaklaşmasına rağmen, balina avı konusu uluslararası ilişkilerde ve çevre politikalarında hassas bir gündem maddesi olmaya devam ediyor. Balina popülasyonlarının korunması ile ulusal egemenlik, kültürel miras ve ekonomik çıkarlar arasındaki denge arayışı, önümüzdeki yıllarda da tartışılmaya devam edecek gibi görünüyor.