Çinli elektrikli araç devi BYD (Build Your Dreams), Türkiye tarafından uygulanan gümrük vergilerini aşmak amacıyla ithalat kurallarını ihlal ettiği iddiasıyla Türkiye’den 1 milyar dolarlık rekor bir ceza ile karşı karşıya kalabilir. Ticaret Bakanlığı’nın yürüttüğü soruşturma, BYD’nin Malezya üzerinden yaptığı sevkiyatlarla ek gümrük vergilerini aşmaya çalıştığı yönündeki ciddi iddiaları mercek altına alıyor.
Söz konusu iddialar doğru çıkarsa, bu durum Türkiye’nin yerli üretimi teşvik etme ve haksız rekabeti önleme çabaları kapsamında atılan önemli bir adımı temsil edecek. BYD’nin şu ana kadar konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadığı belirtildi.
Türkiye’nin Elektrikli Araç İthalat Politikası
Türkiye, Çin menşeli elektrikli araç ithalatına yönelik önemli kısıtlamalar getirmişti. Haziran 2023’ten itibaren yürürlüğe giren düzenlemeyle, Çin’den ithal edilen elektrikli araçlara yüzde 40 ek gümrük vergisi uygulanmaya başlandı. Bu vergiye ek olarak, araç başına minimum 7.000 dolarlık bir gümrük vergisi de tahsil ediliyor. Bu kararın temel amacı, hem yerli üretimi desteklemek hem de Türkiye’nin dış ticaret dengesini korumaktı.
Ticaret Bakanlığı’nın bu adımı, Türkiye’nin elektrikli araç pazarında yerli üreticilerin rekabet gücünü artırma ve dışa bağımlılığı azaltma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Ancak bu düzenlemeler, bazı firmaların farklı yollarla vergilerden kaçınma arayışına girmesine neden olabiliyor.
Vergi Kaçırma İddiası ve Malezya Rotası
BYD’ye yönelik suçlamaların temelinde, araçların Malezya üzerinden yeniden ihraç edilmesiyle “menşe ülke manipülasyonu” yapıldığı iddiası yatıyor. İddiaya göre BYD, Çin’de ürettiği elektrikli araçları doğrudan Türkiye’ye göndermek yerine önce Malezya’ya sevk ediyor. Ardından, bu araçlar Malezya’dan Türkiye’ye ithal edilerek Çin menşeli ürünlere uygulanan ek gümrük vergisinden kaçınılmaya çalışılıyor.
Bu yöntem, serbest ticaret anlaşmalarının veya tercihli ticaret rejimlerinin kötüye kullanılması anlamına gelebilir ve uluslararası ticaret hukukunda ciddi ihlallerden biri olarak kabul edilir. Türkiye ile Malezya arasında serbest ticaret anlaşması bulunması, bu tür bir rotanın potansiyel olarak avantajlı görülmesine yol açmış olabilir.
Ticaret Bakanlığı’nın Soruşturması ve RKYS
Ticaret Bakanlığı, bu tür usulsüzlükleri tespit etmek amacıyla “Risk Analiz ve Kontrol Sistemi” (RKYS) adı verilen gelişmiş bir yapay zeka tabanlı sistemi kullanıyor. Büyük veri analizi ve makine öğrenimi teknikleri sayesinde, RKYS gümrük beyannameleri ve ticari verilerdeki potansiyel riskleri ve anormallikleri otomatik olarak belirleyebiliyor. BYD’ye yönelik soruşturmanın da bu sistemin tespitleri sonucunda Mart 2024’te başlatıldığı belirtildi.
Sistemin sağladığı veriler ve yürütülen incelemeler sonucunda, BYD’nin Malezya üzerinden yapılan ithalatlarının gerçekten menşe ülke manipülasyonu içerip içermediği detaylı olarak araştırılıyor. Soruşturmanın tamamlanmasının ardından elde edilecek bulgulara göre nihai karar verilecek.
Olası Ceza Miktarı ve Sonuçları
Eğer Ticaret Bakanlığı’nın soruşturması sonucunda BYD’nin gümrük vergisi kaçırdığı tespit edilirse, şirkete kaçırılan verginin üç katına kadar ceza kesilmesi gündemde. Mevcut iddialar ve potansiyel vergi kaybı göz önüne alındığında, bu ceza miktarının 1 milyar doları bulabileceği konuşuluyor.
Bu büyüklükte bir ceza, hem BYD hem de diğer uluslararası şirketler için önemli bir emsal teşkil edebilir. Türkiye’nin gümrük kurallarını koruma konusundaki kararlılığını göstermesi açısından da kritik bir gelişme olacaktır. Bu durum aynı zamanda, Türkiye’nin yerli ve milli sanayiyi destekleme politikalarının ne kadar ciddi olduğunun bir göstergesi olarak da okunabilir.
BYD’nin Avrupa pazarındaki genişleme hedefleri de bu gelişmeden etkilenebilir. Şirket, Avrupa Birliği’ndeki pazar payını artırmak için Macaristan’da fabrika kurma planları yapıyor. Türkiye’deki bu olası ceza, BYD’nin bölgesel stratejileri üzerinde dolaylı yoldan baskı yaratabilir.