Google’ın YouTube platformu, Birleşik Krallık’ta 5.5 milyondan fazla çocuğu temsil eden toplu bir davanın merkezinde yer alıyor. Dava, YouTube’un tasarımı ve algoritmalarının çocukları bağımlılığa sürüklediğini ve onların kişisel verilerini ticari amaçlarla topladığını iddia ediyor. Bu bağlamda, platformun çocuklara sunduğu deneyimin bir eğitim mi yoksa bir bağımlılık mı olduğu sorusunun cevabı, davayı açan taraf için net: bağımlılık.
Pazartesi günü (metnin orijinaline göre yakın geçmişteki bir pazartesi) başlayan bu önemli dava, YouTube’un milyarlarca sterlinlik bir tazminatla karşı karşıya kalmasına neden olabilir. Hukuk uzmanları, platformun çocukların gelişimsel kırılganlıklarını sömürerek ekran başında aşırı zaman geçirmelerine yol açtığını ve bu durumun hem ruhsal hem de fiziksel sağlıkları üzerinde olumsuz etkileri olduğunu savunuyor.
Suçlamaların Odağında: Algoritmalar ve Bağımlılık Yapan Tasarım
Davacı taraf, Google’ın, çocukları YouTube’da daha uzun süre tutmak için tasarlanmış özel algoritmalar ve özellikler kullandığını ileri sürüyor. Bu özellikler arasında şunlar bulunuyor:
- Otomatik oynatma (autoplay): Bir video bittiğinde bir sonrakini otomatik olarak başlatma.
- Sonsuz kaydırma (endless scroll): İçeriğin hiç bitmeyecekmiş gibi görünmesi, kullanıcıların sürekli yeni içerik keşfetmesini teşvik etmesi.
- Kişiselleştirilmiş öneriler: Çocukların ilgi alanlarına göre sürekli yeni ve cazip videolar sunulması.
Bu mekanizmaların, çocukların bilişsel kontrol yetenekleri tam olarak gelişmediği için onları manipüle ettiği ve YouTube’da geçirdikleri zamanı orantısız bir şekilde artırdığı iddia ediliyor. Bu durumun sonucunda ise çocuklarda uyku bozuklukları, dikkat dağınıklığı, eğitim başarısızlığı ve zihinsel sağlık sorunları gibi problemlerin ortaya çıktığı belirtiliyor.
Çocukların Verileri Ticari Amaçla Kullanılıyor
Dava, Google’ın bu “bağımlılık” yaratan tasarımın ötesinde, çocukların kişisel verilerini de rızaları olmadan ticari amaçlarla topladığını ve kullandığını iddia ediyor. Bu verilerin reklam hedeflemesi ve platform içi gelir elde etme amacıyla kullanılması, ebeveynlerin ve çocukların gizlilik haklarının ihlali olarak görülüyor.
Dava Süreci ve Potansiyel Etkileri
Davaya, Birleşik Krallık’ta 5.5 milyondan fazla çocuğu temsil eden Tanya Barden öncülük ediyor. Barden, “opt-out” (isteyenlerin ayrılması) esasına dayalı bir toplu dava açtı; bu, etkilenen çocukların otomatik olarak davaya dahil olduğu ve istemeyenlerin ayrılma hakkına sahip olduğu anlamına geliyor. Davanın başarılı olması halinde, Google’ın £2.5 milyara kadar tazminat ödemesi gerekebilir.
Bu davanın sonuçları, sadece Google için değil, tüm teknoloji endüstrisi için geniş kapsamlı etkiler yaratabilir. Eğer mahkeme, Google’ın çocukları manipüle ettiğine hükmederse, bu durum diğer sosyal medya ve oyun şirketlerinin de ürün tasarımlarını yeniden gözden geçirmesine ve daha etik yaklaşımlar benimsemesine neden olabilir. Bu, “dikkat ekonomisi” modelini temelden sarsacak küresel bir emsal teşkil etme potansiyeline sahip.
Google’dan Savunma: Çocuk Güvenliğine Yatırım
Google cephesinden ise çocukların güvenliğine büyük yatırımlar yapıldığı ve YouTube Kids gibi ayrı bir platformun daha güvenli bir ortam sunduğu yönünde açıklamalar gelmesi bekleniyor. Ancak davacı taraf, bu tür çözümlerin yeterli olmadığını ve ana YouTube platformundaki temel tasarım sorunlarının çözülmesi gerektiğini savunuyor.
Teknoloji Şirketlerine Yönelik Artan Baskı
Bu dava, dünya genelinde teknoloji şirketlerine yönelik artan düzenleyici ve hukuki baskının bir parçası olarak görülüyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde Meta (Facebook ve Instagram) ve TikTok gibi platformlara karşı da çocukların zihinsel sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle benzer davalar açılmış durumda. Bu durum, hükümetlerin ve sivil toplum kuruluşlarının, dijital dünyanın çocuklar üzerindeki etkileri konusunda giderek daha fazla endişe duyduğunu ve somut adımlar atmaya başladığını gösteriyor.
Eğitim mi, bağımlılık mı?
Bu sorunun cevabı, davanın temelini oluşturan iddialara göre bağımlılıktır. Davacılar, Google’ın YouTube’u çocuklara yönelik “eğitim” platformu olarak pazarlamasına rağmen, uygulanan tasarım stratejilerinin ve algoritmaların, aslında çocukları platforma daha fazla “bağımlı” hale getirme amacını taşıdığını ve bu durumun onların gelişimine zarar verdiğini savunmaktadır.